"ลอยกระทง" ประเพณีแห่งสายน้ำ กับ 3 ความหมายอันลึกซึ้งในพระพุทธศาสนา

ภาพที่เราคุ้นตาคือความงดงามของกระทงนับพันที่ลอยสว่างไสวอยู่บนผิวน้ำ หลายท่านตั้งใจลอยกระทงเพื่อ "ขอขมาพระแม่คงคา" เทวีแห่งสายน้ำที่เราได้ใช้อุปโภคบริโภค หรืออาจทิ้งสิ่งปฏิกูลลงไป ซึ่งนับเป็นคติความเชื่ออันดีงามที่สอนให้เรารู้คุณของธรรมชาติ

แต่ ธุดงค์กรรมฐาน ขอนำเสนอในทางพุทธศาสนา มี 3 ตำนานและความหมายหลัก ที่เชื่อมโยงกับการลอยกระทงดังนี้ค่ะ

1. การถวายสักการะ "รอยพระพุทธบาท"

เรื่องแรก ย้อนไปในสมัยพุทธกาล...

ตามพุทธตำนาน (ในปัญญาสชาดก) กล่าวไว้ว่า ครั้งหนึ่งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้เสด็จไปแสดงธรรมโปรดพญานาคตนหนึ่ง ณ ริมฝั่ง "แม่น้ำนัมมทานที" (ปัจจุบันคือแม่น้ำเนรพุททาในอินเดีย)

เมื่อพญานาคและเหล่าบริวารเกิดความเลื่อมใสในพระธรรมอย่างยิ่ง จึงได้ทูลขอสิ่งแทนพระองค์ไว้เพื่อเป็นที่สักการะบูชา พระพุทธองค์จึงได้ทรงอธิษฐานจิต และประทับ "รอยพระพุทธบาท" ไว้บนผืนทราย ณ ริมฝั่งแม่น้ำนั้น

ดังนั้น การที่เรานำกระทงที่ประดับด้วยดอกไม้ ธูป เทียน เครื่องหอมอันประณีต ไปลอยในแม่น้ำ จึงเปรียบเสมือนการส่งเครื่องสักการะของเรา ให้ลอยไปตามกระแสน้ำ ถวายเป็น "พุทธบูชา" แด่รอยพระพุทธบาทแห่งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั่นเองค่ะ

2. การบูชา "พระเกศแก้วจุฬามณี" บนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

ความหมายที่สอง คือการบูชาสิ่งที่อยู่สูงขึ้นไป...

ในวันที่เจ้าชายสิทธัตถะตัดสินพระทัยเสด็จออกผนวช พระองค์ได้ทรงตัด "พระเมาฬี" (มวยผม) ด้วยพระขรรค์ และโยนขึ้นไปบนอากาศ พร้อมอธิษฐานว่า หากพระองค์จะได้ตรัสรู้ ขอให้มวยผมนี้จงลอยอยู่บนอากาศ แต่หากไม่... ก็ขอให้ตกลงสู่พื้นดิน

ปรากฏว่าพระเมาฬีนั้นลอยอยู่ ท้าวสักกะเทวราช (พระอินทร์) จึงได้นำผอบแก้วมารองรับ และอัญเชิญไปประดิษฐาน ณ "พระเกศแก้วจุฬามณีเจดีย์" บนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ เพื่อให้เหล่าเทวดาได้สักการะบูชา (ซึ่งต่อมายังเป็นที่บรรจุพระเขี้ยวแก้วเบื้องขวาด้วย)

ดังนั้น แสงเทียนที่สว่างไสว และควันธูปที่หอมกรุ่นที่เราจุดบนกระทง จึงเปรียบดั่ง "แสงประทีป" และ "เครื่องหอม" ที่เราตั้งจิตอธิษฐานส่งขึ้นไปบนท้องฟ้า เพื่อถวายเป็นพุทธบูชาแด่พระเจดีย์จุฬามณีอันศักดิ์สิทธิ์บนสรวงสวรรค์

3. การ "ลอย" เพื่อ "ปล่อย" ตามหลักธรรมแห่งการปล่อยวาง

ความหมายสุดท้ายนี้ ใกล้ตัวและสำคัญต่อจิตใจของเรามากที่สุดค่ะ…

หัวใจของพระพุทธศาสนาคือการ "ปล่อยวาง" การไม่ยึดมั่นถือมั่นในตัวตน และการรู้เท่าทันกิเลส

ในคืนวันลอยกระทง จึงเป็นกุศโลบายอันชาญฉลาด ให้เราได้สำรวจจิตใจตนเองตลอดปีที่ผ่านมา หลายท่านจึงนิยมใส่ "เส้นผม" "เศษเล็บ" หรือ "เงิน" ลงไปในกระทง

• เส้นผมและเล็บ คือสัญลักษณ์แทน "ตัวตน" หรือสิ่งไม่ดีที่ติดตัวเรามา

• การลอยกระทง จึงมีความหมายเชิงปรัชญาว่า เรากำลัง "ลอย" สิ่งไม่ดีงามเหล่านั้นให้ออกไปจากชีวิต

• ไม่ว่าจะเป็น... ความทุกข์ในใจ ความโกรธ (โทสะ) ความโลภ (โลภะ) ความหลง (โมหะ) หรือเคราะห์ร้ายต่างๆ ที่เราได้ประสบมา

• ให้มันไหลไปกับสายน้ำ... ไม่หวนกลับคืนมา

นี่คือการ "ลอย" เพื่อ "ปล่อยวาง" สิ่งที่หนักอึ้งในใจ เป็นการเริ่มต้นใหม่ด้วยจิตใจที่ผ่องใส และเป็นการเตือนสติตัวเราเองให้รู้จักละวางความทุกข์นั่นเองครับ

ในคืนวันเพ็ญอันเป็นมงคลนี้ www.trijeeworn.com ขอเชิญชวนทุกท่าน ลอยกระทงด้วยความตั้งมั่นในจิตที่เป็นกุศล

ไม่ว่าท่านจะลอยเพื่อขอขมาพระแม่คงคา, เพื่อบูชารอยพระพุทธบาท, หรือเพื่อบูชาพระจุฬามณี...

ที่สำคัญที่สุด คือขอให้ "แสงสว่างจากเทียนในกระทง" จงเป็นดั่ง "แสงสว่างแห่งธรรมะ" ที่นำทางชีวิต และขอให้การ "ลอย" กระทง เป็นดั่งการ "ปล่อย" วางความทุกข์ในใจของทุกท่าน

ขอให้ทุกท่านประสบแต่ความสุข ความสงบร่มเย็น ดั่งสายน้ำในคืนวันเพ็ญ...

ด้วยความปรารถนาดี

www.trijeeworn.com

(จำหน่ายผ้าไตรจีวรและเครื่องสังฆทาน)